فراگیر
شدن پیروی از رژیمهای لاغری درایران بویژه درمیان زنان و دختران جوان
اکنون به مرحلهای رسیده است که سبب نگرانی متخصصان تغذیه و متولیان
بهداشت و درمان شده است.
تبعیت از رژیمهای لاغری خودسرانه، پیروی از یک رژیم
به صورت گروهی بدون در نظر گرفتن ویژگیهای فردی، افراط در سبکسازی وزن
بدن با توسل به نخوردن و انجام ورزشهای سنگین، موزونسازی بخشی از اندام
بدن با توسل به شیوههای غیرعلمی و همچنین استفاده از انواع قرصها از جمله
معضلاتی است که به اعتقاد متخصصان تغذیه سلامتی بخشی از جوانان جامعه ما
را در معرض تهدید قرار داده است
.
روی آوری طیف گستردهای از جامعه به رژیمهای لاغری از
نظر اجتماعی نیز سبب ورود افراد غیرمتخصص و در برخی مواقع سودجو به این
عرصه شده است که به اعتقاد متولیان بهداشت و درمان تداوم این روند سبب
تسریع در تخریب بیشتر سلامت جامعه میشود.
گفت و گو درباره انواع رژیمهای لاغری و موفق یا
ناکارآمد بودن آنها اکنون به جذابترین موضوع در محافل زنان بویژه دختران
جوان تبدیل شده است.
اغلب افرادی که رژیمهای لاغری را در دستور کار قرار میدهند کاهش وزن و رهایی از چاقی را انگیزه خود اعلام میکنند.
چاقی از جمله مشکلات مشترک میان کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است که بویژه در دو دهه اخیر شیوع فراوانی یافته است.
بر اساس آمارهای رسمی جهانی، طی سالهای ۱۹۸۱تا
۲۰۰۱این بیماری در کشورهایی مانند انگلستان، آمریکا و ایران تا سه برابر
افزایش داشته است.
این آمارها نشان میدهد که هم اکنون بین ۵۰تا
۶۰درصد مردم کشورهای غربی و بیش از ۲۵درصد مردم ایران از مشکل چاقی
رنج میبرند که سهم زنان در این میان ۳۱درصد است.
اگر چه متخصصان تغذیه رژیمهای لاغری را با هدف حل
معضل چاقی و تبعات منفی ناشی از آن تدوین کردهاند ولی امروزه بخشی از
زنان جوان در کشور ما به رغم اینکه با مقیاس علمی چاق محسوب نمیشوند، با
انگیزه دستیابی به اندامی زیبا و باریک به این نوع رژیمها روی میآورند.
این بخش از جامعه که هر روز بر تعدادشان افزوده میشود
عمدتا متاثر از تبلیغات تلویزیونهای ماهوارهای است و به همین علت خواسته
آنان در رسیدن به اندامی زیبا در جامعه ما به “اندام ماهوارهای” شهرت
یافته است.
به اعتقاد متخصصان تغذیه، کاهش وزن و لاغری اگر چه
فوایدی چون بالا رفتن کیفیت زندگی ،کاهش فشار خون، کاهش سطح چربیهاو
همچنین پایین آمدن خطر ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی را به دنبال دارد،
ولی چنانچه به صورت خود سرانه ،بدون مشورت پزشک و یا به شکل بسیار کوتاه
مدت و فشرده دنبال شود، آثار جبران ناپذیری در پی خواهد داشت.
کارشناسان تغذیه هشدار میدهند که پیروی از رژیمهای
لاغری خودسرانه و بدون مشورت متخصصین اگر چه ممکن است مشکل چاقی افراد را
حل کند ولی خود سبب ایجاد مشکلات جسمی و روحی دیگری میشود.
در یک رژیم تغذیه مناسب و سالم ۶۵تا ۷۰درصد مصرف
انرژی روزانه صرف انرژی پایه در بدن (متابولیسم) میشود که به اعتقاد
متخصصان تغذیه چنانچه این تناسب در هر گونه ریاضت کشی نادیده گرفته شود
آسیبهای جدی مانند ناراحتی عصبی،فراموشی،ریزش مو،چروک پوست و در مواردی
مرگ ناگهانی را در پی خواهد داشت.
یک دختر جوان مشهدی که با پیروی از رژیم لاغری
خودسرانه دچار مشکلی جدی روحی و جسمی شده در تایید هشدارهای پزشکان و
متخصصان تغذیه میگوید: بیش از یک سال پیش تصمیم گرفتم خودم را لاغر کنم و
به همین دلیل به طور کامل خوردن مواد نشاستهدار،چرب و شیرین را قطع کردم.
مریم وجدانی افزود:بعد از چند ماه بشدت لاغر شدم اما
در عین حال احساس ضعف شدید جسمانی و خستگی داشتم که تحت هیچ شرایطی رفع
نمیشد تا اینکه با مراجعه به پزشک متوجه شدم دچار افسردگی و تحلیل کامل
قوای بدنی شدهام.
یکی دیگر از بیمارانی که بیش از ۲۷سال ندارد و از
رژیم لاغری خودسرانه پیروی کرده، میگوید: به پیشنهاد یکی از دوستانم به
طور مشترک رژیمی را به مدت دوماه رعایت و در کنار آن از برخی از قرصهای
لاغری موجود در بازار نیز استفاده کردیم.
مرضیه برومند افزود: پس از مدت چند ماه متوجه چروک
شدید پوست صورتم شدم که با مراجعه به پزشک ،علت آن رژیم غذایی غلط و
استفاده از قرصهای لاغری غیر مجاز عنوان شد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر درمان پوست صورتش هزینه
سنگینی برایش به بار آورده است، گفت:پزشک معالجم بر این اعتقاد است که اگر
به روش غلط رژیم لاغری ادامه میدادم، منجر به مرگم میشد.
یک مرد میانسال مشهدی نیز که از حدود یک سال پیش
تاکنون زیر نظر پزشک متخصص تغذیه قرار دارد،گفت: با توجه به وزن زیادی که
داشتم پزشکان احتمال سکته قلبی را در من بسیار بالا ارزیابی کردند و به
همین دلیل رژیم لاغری خاصی را در دستور کارم قرار دادند.
محمدکاظمی افزود: همسر برای تشویق من در این رژیم لاغری با من همراه شد در حالی که هیچگونه اضافه وزن نداشت.
وی گفت: همسرم پس از مدتی دچار بیماری و ضعف جسمی شدید شد که پزشکان علت آن را تغذیه نامناسب با وضعیت بدنی وی اعلام کردند.
اغلب متخصصان تغذیه بر این باورند که “نخوردن” به خودی
خود لاغری را در پی ندارد بلکه تغییر شیوه زندگی و افزایش فعالیتهای
روزانه بویژه ورزش روزانه نقش مهمتری در این زمینه دارد.
آنها معتقدند: تجویز رژیمهای لاغری مناسب مستلزم کشف علل اضافه وزن و شناسایی ویژگیهای فردی ،سنی و نحوه زندگی فرد است .
استادیار دانشگاه علومپزشکی درگفتوگو با ایرنا ضمن
بیان اینکه به هر فردی “چاق” اطلاق نمیشود، گفت : برای تشخیص چاقی
میتوان از فرمولی استفاده کرد که درآن وزن فرد(کیلوگرم) تقسیم بر قد وی
به توان دو (بر حسب متر) می شود.
دکتر مجید غیور مبرهن افزود:عدد به دست آمده “بادی مس
ایندیکس index “body mass(نمای توده بدنی) نام دارد که طبق تعریف
صورت گرفته در صورتی که بین ۱۸/۵تا ۲۳/۵باشد نشاندهنده وزن نرمال
فرد است.
این متخصص تغدیه بابیان اینکه عدد بین ۲۳/۵تا
۲۵نشاندهنده اضافه وزن است، گفت: براساس این فرمول تنها به افرادی که
دارای “نمای توده بدنی” بالاتر از ۲۵باشند “چاق” اطلاق میشود.
دکتر غیور بر ضرورت تشخیص علت اضافه وزن و چاقی در
افراد پیش از آغاز رژیم لاغری تاکید کرد و نسبت به پیامدهای منفی پیروی از
رژیمهای لاغری خودسرانه هشدار داد.
وی با تاکید بر اینکه علت چاقی در میان مردان و زنان
ایرانی در اغلب موارد متفاوت است، اظهار داشت: با تغییر در شیوه زندگی و
فعالیت روزانه زنان ،علی رغم گذشته شاهد افزایش چاقی و بیماریهای قلبی
عروقی در این جنس میباشیم که بر اساس مطالعات انجام شده ۳۱درصد از
زنان کشور دچار این وضعیت هستند.
او دریافت انرژی اضافی نسبت به میزان مصرف آن را
مهمترین عامل در اضافه وزن و چاقی در میان زنان ایرانی دانست و تاکید
کرد:در این مورد از چاقیها گام نخست برای لاغری تغییر شیوه زندگی از حالت
کم تحرکی به وضعیت پرتحرکی است.
وی درمان چاقی با توسل به روشهایی مانند رفتاردرمانی ، ورزش رژیم درمانی و درمان دارویی را مراحل پس از تغییر شیوه زندگی دانست.
دکتر غیور تاکید کرد: بطور قطع در بسیاری از موارد
مشکل اضافه وزن و چاقی افراد در صورت تغییر در شیوه زندگی حل خواهد شد و
نیازی به توسل به راههای دیگر نیست.
این متخصص تغذیه نسبت به توسل برخی افراد به جراحی
برای حل مشکل چاقی هشدار داد و گفت: جراحی آخرین مرحله حل مشکل چاقی است
که فقط در مورد افرادی که دارای نمای تودهای بالای ۴۰هستند، قابل اجرا
است.
این استاد دانشگاه بر اهمیت مشاوره با کارشناسان و
متخصصان تغذیه برای کاهش وزن تاکید و افزود: پس از تغییر شیوه زندگی،
بهترین رژیم لاغری برای افراد ،رژیمی است که بر پایه کاهش کالری دریافتی
روزانه و جایگزینی غذایی باشد.
دکتر غیور توسل جستن برخی از دختران جوان به سیگار
کشیدن و آدامس جویدن را برای کاهش وزن به دلیل آثار سوء آن به لحاظ علمی
غیرقابل تایید دانست و اظهار داشت: هدف از رژیمهای لاغری تامین سلامت فرد
است حال آنکه استفاده ازاین موارد سلامت فرد را به خطر میاندارد.
وی استفاده از “گن”های بسیار محکم را که معمولا برای لاغری موضعی مورد استفاده قرار میگیرد زیان آور دانست.
دکتر غیور هشدار داد که استفاده از اینگونه گنها آسیب
جدی به اعضای داخلی بدن میرساند و پیشنهاد کرد افراد با ورزش در کنار
روشهایی چون تغییر شیوه زندگی و کاهش دریافت کالری تلاش نمایند در حین
دستیابی به اندامی متوازن، سلامتی خود را نیز حفظ کنند.
یک متخصص دیگر تغذیه نیز در گفت و گو با خبرنگار ایرنا بر غیرعلمی بودن لاغری موضعی تاکید کرد.
دکتر محمد صفریان با اظهار اینکه در علم پزشکی چیزی با
عنوان چاقی یا لاغری موضعی معنی ندارد، گفت: در رژیمهای لاغری تمامی
قسمتهای بدن وزن کم می کنند.
استادیار دانشگاهعلوم پزشکی مشهد استفاده از ابزار
رایج مانند دستگاه های لرزان و انواع چسبها را کهعمدتا از طریق تبلیغ در
شبکههای تلویزیونی فارسی زبان خارج از کشور و نیز برخی پایگاههای
اینترنتی فارسی زبان برای لاغریهای موضعی در ایران متداول شده است، برای
سلامتی افراد زیان آور خواند.
وی به افراد متمایل به پیروی از رژیم لاغری با هدف
کاهش وزن و یا متناسب سازی موضعی پیشنهاد کرد به جای اعتماد کردن به
تبلیغات رنگارنگ تلویزیونی و اینترنتی، برای حل مشکل خود با متخصصان و
کارشناسان تغذیه مشورت کنند.
دکتر صفریان گفت:در بحث رژیم لاغری که بطور مستقیم با
سلامتی افراد در ارتباط است مشورت با پزشکان عمومی و پیروی از نسخه تجویزی
آنان به مصلحت نیست.
وی از ورود پزشکان عمومی به این عرصه انتقاد کرد و خواستار نظارت مسوولان و دستگاههای ذیربط در این زمنیه شد.
یک کارشناس تغذیه مرکز بهداشت خراسان رضوی نیز با بیان
اینکه جامعه در حال حاضر اغلب شاهد انجام کار رژیم درمانی از سوی پزشکان
عمومی است ،گفت:
پزشک عمومی مجاز به انجام این کار نیست و فقط در صورت همراه بودن با یک کارشناس تغذیه میتواند به انجام این کار مبادرت ورزد.
فهیمه ناظران پور یک علت مهم ورود پزشکان عمومی به
عرصه رژیم درمانی را وجود منع قانونی برای کارشناسان تغذیه جهت تاسیس مطب
و تجویز نسخه دانست.
وی گفت: این منع قانونی سبب شده است تا افراد نیازمند
دریافت مشورت برای لاغری که تعدادشان نیز روز به روز در حال افزایش است به
پزشکان عمومی مراجعه کنند.
ناظران پور افزود:اگر چه این گرایش نشانگر آگاهی جامعه
نسبت به عواقب پیروی از رژیمهای لاغری خودسرانه و اشکال دیگر آن است، ولی
حالت مطلوب برای حفظ سلامتی جامعه نیست.
وی بابیان اینکه در بحث تغذیه نظارت اختصاصی وجود
ندارد،افزود: تجویز رژیمهای غلط از سوی افراد غیر متخصص سلامت افراد را
به خطر میاندارد.
این کارشناس تغذیه به نمونههایی از پیامدهای منفی
تجویز رژیم لاغری توسط پزشکان عمومی و افراد غیر متخصص اشاره کرد و اظهار
داشت:به عنوان مثال در حال حاضر اختلالات هورمونی یکی از مشکلات شایع در
میان آن دسته از زنان مراجعهکننده به مرکز بهداشت مشهد است که از
رژیمهای لاغری پیروی می کنند.
وی از اختلالات قاعدگی و مشکلات پوستی به عنوان عوارض
دیگر پیروی از رژیمهای لاغری تحت نظر افراد غیرمتخصص یاد کرد و افزود:در
بررسیهای صورت گرفته مشخص شده است اینگونه عوارض در زنانی که از رژیم
لاغری زیر نظر متخصص پیروی میکنند در حداقل قرار دارد.
مدیر بخش نظارت بر درمان معاونت درمان دانشگاه علوم
پزشکی مشهد نیز از دخالت افراد فاقد صلاحیت در حوزه رژیم درمانی به عنوان
یک مشکل جدی یاد کرد.
دکتر حسن جاهد با اشاره به اینکه کار رژیم درمانی توسط
کارشناسان و متخصصین تغذیه به همراه پزشکان عمومی انجام میشود،گفت: به
دلیل تعداد محدود متخصصین تغذیه در مشهد ،اغلب افراد برای رژیم درمانی به
پزشکان عمومی و کارشناسان تغذیه مراجعه میکنند.
وی با تاکید بر اینکه این افراد به جرم مداخله در امور
پزشکی به مراجع قضایی معرفی میشوند ،گفت:متاسفانه در اغلب موارد هیچ نام
و نشانی از این افراد در دست نیست.
این مسوول از کمبود نیروی نظارتی و مکانیزه نبودن نظام
ثبت و ضبط اطلاعات به عنوان یکی از مشکلات اصلی در بخش نظارت بر درمان یاد
و تایید کرد: به همین دلیل در برخورد با متخلفین و ثبت آمار دقیق شکایات
در ارتباط با مشکلات ناشی از ورود افراد غیرمتخصص در حوزه رژیم درمانی
مشکل داریم.
معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز تجویز رژیم
غذایی همراه با درمان دارویی را در حیطه وظایف کلیه پزشکان دانست و گفت:
بر اساس چک لیستهای موجود، نظارت بر کار تمامی بخشهای درمانی در حال انجام
است.
دکتر اسداللهافشاری بابیاناینکه با متخلفین بشدت
برخورد میشود،گفت: در برخورد با دو ،سه پزشک متخلف که اقدام به تجویز
رژیمهای غلط کرده بودند به دلیل جنبه کیفری ،پرونده به نظام پزشکی تحویل
داده شد.
منبع: سایت پزشکان بدون مرز
